Luigi Pirandello e Orazio Costa: gli inediti dell’Archivio Costa nell’esperienza del Piccolo Teatro di Roma (1948-1954)

University of Warsaw Repository

pl | en
 
 

Show simple item record

dc.contributor.advisor Serkowska, Hanna
dc.contributor.advisor Caputo, Rafaele Lazzaro
dc.contributor.author Bonavita, Lucilla
dc.date.accessioned 2015-04-24T12:14:57Z
dc.date.available 2015-04-24T12:14:57Z
dc.date.issued 2015-04-24
dc.identifier.uri https://depotuw.ceon.pl/handle/item/1075
dc.description.abstract Orazio Costa Giovangigli, niekwestionowany mistrz aktorów i reżyserów przez ponad połowę wieku, był nie tylko reżyserem najbardziej znaczących tragedii klasycznej dramaturgii greckiej oraz francuskiej i włoskiej, ale także tekstów, które w drugiej połowie dwudziestego wieku koncentrowaly się na teatrze problematycznym, który stopniowo oddalał się od tematyki drobnomieszczańskiej. W latach powojennych od reżysera wymagano precyzyjnych wyborów i postaw ideologicznych. Celem teatru było ponowne odkrycie walorów duchowych, co prowadziło do konkretnego rezultatu kulturalnego i politycznego, bez poddawania w wątpliwość obecności reżysera i wierności wobec tekstu dramatycznego. Spośród reżyserów wywodzących się z pierwszego pokolenia absolwentów Accademia d’Arte drammatica di Roma, wyróżnia się osobowość Orazia Costy /Orazio Costa/, który dokonał „rewaloryzacji” duchowej teatru i pokazał publiczności dzieła takich autorów jak Ugo Betti, Massimo Bontempelli, Diego Fabbri, Mario Luzi, a także zaproponował innowacyjne ujęcie niektórych tekstów D’Annunzia, Pirandella, Alfieri czy Goldoniego. Aspektem „newralgicznym” osobowości Orazia Costy jest jego gruntowne przygotowanie literackie, wynikające ze znajomości zarówno dzieł włoskich, jak i dzieł literatur obcych. Drugim ważnym elementem stało się spotkanie, które Costa odbył z Jacques Copeau. W jego wyniku dojrzała w nim myśl, którą podzielił z mistrzem, że teatr powinien być pozbawiony wszelkich zbytecznych, niepotrzebnych elementów, takich jak na przykład przeładowana scenografia. Zważywszy na przygotowanie filologiczne Orazia Costy, jego pasja do teatru była nierozerwalnie związana z pracą nad konkretnymi tekstami, która reprezentowała poszukiwania wartości determinującej słowo w kontekście spektaklu. Jego zaangażowanie w pracę z aktorami i reżyserami w charakterze mistrza, wiązało się zawsze z tekstem dramatycznym i z upartym dążeniem do odkrywania w człowieku godności moralnej istoty ludzkiej, co wynika z nauki Copeau. Jego pasja teatralna wyraża się w praktyce i w teorii metodą przez niego odkrytą i nazwaną „mimiczną”, która odkrywa zdolność istoty ludzkiej w utożsamianie się z każdym elementem naturalnym. Na temat Costy powstało wiele prac na poziomie akademickim: Uniwersytet Rzymski “La Sapienza” zainteresował się Costą-pedagogiem i metodą mimiczną. Jest to temat eseju Giangiacomo Colli pt. Una pedagogia dell'attore. L'insegnamento di Orazio Costa (Roma, Bulzoni, 2001). Na długo pozostało w pamięci seminarium zorganizowane przez Wydział Muzyki i Teatru (Dipartimento di Musica e Spettacolo) tego samego uniwersytetu, które poprowadził Costa w Centro Teatro Ateneo w roku akademickim 1987-88. Ślad po nim pozostał na powielonych stronach Orazio Costa: pedagogia e didattica del teatro autorstwa Paoli Quarenghi e Aidy De Lellis. Z kolei Maricla Boggio, wierna ‘metodzie mimicznej’ umiejętnie podjęła ten sam temat w książce Il corpo creativo. La parola e il gesto in Orazio Costa (Roma, Bulzoni, 2001). Na Uniwersytecie Katolickim w Mediolanie (Università Cattolica di Milano) napisano szereg prac magisterskich poświęconych różnym aspektom działalności reżysera - założyciela Piccolo Teatro di Roma. Jak dotąd jednakże w żadnej pracy nie postawiono w centrum uwagi stosunku Orazio Costy do Luigiego Pirandella, z wzięciem pod uwagę aspektu filologicznego, literackiego i teatralnego spektaklów na podstawie dzieł Pirandella, reżyserowanych przez Costę w okresie jego działalności w Piccolo Teatro di Roma. Taki właśnie cel stawia sobie moja praca doktorska. Z punktu widzenia metodologicznego, podejmując próbę zdefiniowania delikatnego stosunku między literaturą a teatrem, nowelami a tekstem teatralnym, niejako „parafrazując” sposób działania reżysera, dokonywałam ciągłej konfrontacji z tekstami Pirandella, w których sam Costa, filolog, naniósł istotne zmiany. Czasami wynik tych zmian stawał się przedmiotem żywej dyskusji ze strony publiczności i krytyki teatralnej. Prawdopodobnie zdarzyło się to także wówczas, gdy Costa przenosił na scenę dzieła Pirandella w latach 1948-1954, w okresie, który wiązał się z jego bogatym doświadczeniem w rzymskim teatrze „Piccolo Teatro” i który z punktu widzenia czasowego jest parametrem odniesienia dla moich badań. Skorzystałam z nich z dokumentów Funduszu Costy (Fondo Costa), mieszczących się w Bibliotece Spadoni we Florencji. Chodzi o okres pomiędzy drugim a trzecim kwartałem XX wieku. W pierwszym rozdziale dokonałam analizy historycznej wydarzeń, które charakteryzowały doświadczenia Costy w teatrze Piccolo Teatro di Roma. W drugim rozdziale przeanalizowałam reprezentację spektaklu pt. „Sześć postaci w poszukiwaniu autora” (Sei personaggi in cerca d’autore) w wersji z 1948 roku i skonfrontowałam ją z wersją z 1946 roku. Wersja z 1946 roku nieoczekiwanie wywołała żywe reakcje ze strony publiczności i krytyki, o czym świadczą liczne recenzje zachowane w Archiwum Costa. Wynika z nich, że Costa odżegnał się od tradycji. Usiłowałam znaleźć przyczyny, uzasadniające taką reakcję i doszłam do wniosku, że Orazio Costa oparł się o wydanie dzieła z 1921 roku, które bardziej skupia się na realiach osobowości, a nie o wydanie z 1925 roku, do którego publiczność i krytyka były przyzwyczajone. Do tego celu dokonałam rekonstrukcji filologicznej i dokumentalnej tekstu „Sześciu postaci w poszukiwaniu autora” ze zmianami i nieopublikowanymi przypisami Orazia Costy. W swojej pracy nad adaptacją tekstu Pirandella, Costa ujawnił głęboką wiedzę co do poprzednich wersji Pirandella z 1921 i 1925 roku. Z tekstu Pirandella Costa zachował podział dzieła na 3 części, natomiast poprzez wprowadzone zmiany – co usiłowałam udowodnić w mojej pracy – miał zamiar powrócić do niezbędności i rygoru pierwszego wydania. W trzecim rozdziale pracy, po przedstawieniu założeń teoretycznych, na których opierała się koncepcja reżyserii Orazio Costy, który znalazł w Jacques Copeau swojego mistrza, dokonałam analizy reprezentacji spektaklu „Tak jak się państwu zdaje” /Così è (se vi pare)/ w przekazie Costy. Pokazałam przyczyny sukcesu koncepcji sztuki w reżyserii Costy, która dzięki niemu zyskała bardziej fascynujące, głębsze znaczenie. Podkreśliłam różnice i nowości w stosunku do tekstu Pirandella i motywację, dla której Orazio Costa włączył „Tak jak się państwu zdaje” do swojego stałego repertuaru teatralnego. W Aneksie przeanalizowałam reprezentację sztuki La Favola del Figlio cambiato, która – choć nie została przeniesiona na scenę w latach działalności w Teatro Piccolo – stanowi najbardziej szaloną i arbitralną reżyserię Costy, dokonaną jak zawsze jako próba respektowania wymiaru filologicznego tekstu, z pełną świadomością, że jakakolwiek zmiana dokonana w tekście Pirandella byłyby uznana za niezwykle istotną. W Aneksie dokumentalnym opublikowałam natomiast tekst „Sześciu postaci w poszukiwaniu autora”, w którym Orazio Costa naniósł istotne zmiany w stosunku do tekstu Pirandella.
dc.language.iso it
dc.rights 10daysAccess
dc.subject teatr
dc.subject włoska literatura
dc.subject Luigi Pirandello
dc.title Luigi Pirandello e Orazio Costa: gli inediti dell’Archivio Costa nell’esperienza del Piccolo Teatro di Roma (1948-1954)
dc.title.alternative Luigi Pirandello i Orazio Costa: niepublikowane teksty w archiwum Archivio Costa w świetle spektaklów wystawionych na scenie teatru Piccolo Teatro di Roma (1948-1954)
dc.type info:eu-repo/semantics/doctoralThesis
dc.description.eperson Joanna Dominowska
dc.contributor.department Wydział Neofilologii
dc.date.defence 2015-05-26

Files in this item

This item appears in the following Collection(s)

Show simple item record

Search Repository


Advanced Search

Browse

My Account

Statistics