Wykładniki modalności deontycznej w polskim i fińskim języku prawa

University of Warsaw Repository

pl | en
 
 

Show simple item record

dc.contributor.advisor Bojar, Bożenna
dc.contributor.author Rydzewska-Siemiątkowska, Joanna
dc.date.accessioned 2017-12-29T11:52:56Z
dc.date.available 2017-12-29T11:52:56Z
dc.date.issued 2017-12-29
dc.identifier.uri https://depotuw.ceon.pl/handle/item/2454
dc.description.abstract Rozprawa analizuje modalność deontyczną w fińskim języku prawnym, który z tej perspektywy nie był dotąd przedmiotem pogłębionych badań ani w fińskiej teorii prawa, ani w fińskim językoznawstwie. Celem pracy jest zbadanie semantyki i pragmatyki wyrażeń deontycznych w fińskim języku prawnym i potocznym, a kontekst polski służy do przedstawienia bogatej literatury przedmiotu wypracowanej przez polskich badaczy oraz stanowi punkt odniesienia do analiz dla języka fińskiego. Praca składa się z części teoretycznej i analitycznej. Część teoretyczna obejmuje omówienie założeń modalności deontycznej w ujęciu logicznym, językoznawczym i prawoznawczym oraz uwzględnia podejścia wypracowane w polskiej i fińskiej tradycji. Wprowadzone zostały definicje czasownika necesywnego i siły deontycznej wykorzystywane w dalszej analizie pracy. Ponadto opisano zakres legilingwistyki oraz scharakteryzowano klasyfikację fińskiego języka prawnego skontrastowaną z zakorzenionym w polskiej teorii prawa dychotomicznym podziałem na język prawny i prawniczy. Przedstawiona została aparatura pojęciowa z zakresu prawoznawstwa, tj. z teorii wypowiedzi normatywnych oraz uregulowania dotyczące użycia wyrażeń deontycznych w aktach prawnych sporządzanych w języku fińskim, szwedzkim i tłumaczeniach na język angielski. Opisano także polisemię wyrażeń i relacje synonimiczne oraz pojęcie konotacji. Część analityczna przedstawia istniejące definicje słownikowe polskich i fińskich wyrażeń deontycznych w użyciu ogólnym i prawnym. Analiza podzielona jest na części według wykładników: nakazu, dozwolenia, zakazu i fakultatywności. Szczególne miejsce zostało poświęcone czasownikowi powinien, w którego wypadku występują największe różnice między użyciem prawnym a potocznym. W celu ukazania użycia wyrażeń deontycznych i znalezienia ekwiwalentów tłumaczeniowych w obu językach, przeanalizowano ponadto paralelne fragmenty Konstytucji Republiki Finlandii i Rzeczypospolitej Polskiej oraz paralelne wersje przekładu Traktatu o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej na fiński i polski z uwzględnieniem frekwencji wyrażeń. Powyższe rozważania zostały uzupełnione analizą jakościową i ilościową dwóch badań ankietowych przeprowadzonych za pośrednictwem Internetu wśród rodzimych użytkowników języka fińskiego w ramach współpracy z Instytutem Języków Finlandii (Kotimaisten kielten keskus). Wyniki badań stanowią główną część pracy. Ankiety polegały na wstawieniu wyrażenia deontycznego z listy do zdań zaczerpniętych z różnych fińskich aktów prawnych. Na podstawie komentarzy uzasadniających wybór danego wyrażenia przez respondentów uzyskano cechy konotacyjne wyrażeń, dzięki którym możliwe stało się ich zróżnicowanie. Analizy zostały przeprowadzone z uwzględnieniem różnic w wykształceniu i profilu zatrudnienia grup respondentów. Dodatkowo na skali od 1 do 10 sprawdzona została siła modalną wyrażeń. Zestawiono również cechy wyrażeń wskazane przez respondentów dla użycia w języku ogólnym i odmianie prawnej. Wyniki obu ankiet zostały uzupełnione komentarzami pracowników fińskiego Ministerstwa Sprawiedliwości. Badanie pozwoliło potwierdzić hipotezę, iż w fińskim języku prawnym istnieje określony, typowy dla niego zestaw wykładników deontycznych oraz iż większość fińskich respondentów jest świadoma specyfiki rejestru prawnego i ogólnego. Mimo to respondenci często nie brali pod uwagę różnic interpretacyjnych wynikających z pragmatyki tekstu prawnego, który należy rozumieć inaczej niż tekst o tematyce ogólnej. Prowadziło to respondentów do błędnych wniosków na temat stopnia zobowiązania wyrażeń. Na tej podstawie ankieta ukazała różnice między grupami respondentów w ich postrzeganiu cech konotacyjnych wyrażeń, na przykład lingwiści-nieprawnicy częściej niż prawnicy-nielingwiści przypisywali niższe wartości siły deontycznej czasownikom nakazu. Ukazuje to, że problem dotyczący błędnej interpretacji siły deontycznej wśród osób niezwiązanych z prawem, zasygnalizowany na przykładzie polskiego powinien, okazuje się odnosić również do realiów fińskich. Badanie pozwoliło potwierdzić cechy denotacyjne z przytoczonych definicji słownikowych oraz ustalić pewne nowe cechy konotacyjne, których w fińskich słownikach brak. Przykładem może być związek wyrażeń deontycznych z czynnikami, takimi jak rejestr językowy, gałąź prawa oraz podmiot deontyczny. Ustalony zestaw cech odzwierciedla szczegółowo różne aspekty wyrażeń deontycznych i potwierdza, że między wyrażeniami zachodzi synonimia częściowa.
dc.description.abstract This dissertation investigates the topic of deontic modality in Finnish legal language which has not been a subject of any in-depth research from this perspective so far neither in the Finnish legal theory nor in the Finnish linguistics. The aim of this dissertation is to examine semantic and pragmatic relations between deontic expressions in legal and general Finnish with Polish language being used as a reference language. The dissertation is divided into a theoretical and an analytical part. The theoretical part includes fundamentals of deontic modality described from a point of view of logic, linguistics and jurisprudence, as well as refers to both Polish and Finnish research. Moreover, definitions of a necessive verb and deontic strength are introduced for further analysis and the scope of legilinguistics is described. Finnish legal language is classified and juxtaposed to a division of Polish legal language into a language of the law (prawny) and metalanguage of the law (prawniczy) which is established in Polish legal theory. Furthermore, terminology of normative statements used in jurisprudence is introduced and the official guidelines are discussed on the usage of deontic expressions in legal acts drawn in Finnish, Swedish and translated into English. Moreover, polysemy, synonymy and the concept of connotation are described. The analytical part of the dissertation presents dictionary definitions of some Polish and Finnish deontic expressions with reference to their general and legal usage. Analysis is divided according to the types of modal exponents: obligation, permission, prohibition and no obligation. Especially the Polish obligation expression powinien is scrutinised due to the biggest differences observed in its legal and general usage. In order to present the usage of deontic expressions and to find translation equivalents in both languages, textual analyses are performed: parallel fragments of the Constitution of the Republic of Finland and the Constitution of the Republic of Poland, as well as parallel versions of the Treaty on the Functioning of the European Union in Finnish and Polish are analysed considering the frequency of the expressions. The above considerations are complemented with qualitative and quantitative analyses. They are based on two online questionnaire surveys performed among Finnish native speakers and made in cooperation with the Institute for the Languages of Finland (Kotimaisten kielten keskus). The results of the research form the core of the dissertation. The surveys included sentences with gaps excerpted from authentic legislative texts. Respondents were to fill the gaps with deontic expressions from the provided list of different options or to propose an expression of their own. For each of the sentences respondents could provide optional comments justifying their choice of particular expressions. On the basis of respondents’ comments connotative features of the expressions were found which enabled differentiating their meanings. Analyses include differences in educational and professional profile of the respondents. Moreover, on the scale 1-10 the deontic strength of the expressions was examined and the comparative analysis of the features of the expressions indicated by the respondents was performed concerning general and legal use of particular phrases. Results of both surveys were also confronted with opinions of experts from the Finnish Ministry of Justice. The study confirmed the hypothesis that Finnish language can be characterised by its own, typical set of deontic exponents and that the majority of respondents are aware of the peculiarity of legal and general registers. In spite of such awareness respondents did not take into account differences in the interpretation that result from the pragmatics of legal text which should be understood in a normative way unlike texts on a general subject. This has led respondents to erroneous conclusions on the deontic strength attributed to the expressions. On this basis the research showed some discrepancies between groups of respondents concerning their perception of connotational features of the expressions, e.g. linguists without legal background compared to lawyers without language background attributed lower values of deontic strength to obligation expressions more often. This indicates that the problem pertaining to the erroneous interpretation of the obligation level of some deontic expressions among people without legal background, as mentioned on the example of Polish powinien, may apply to Finnish as well. Furthermore, the study confirmed denotational features from dictionary definitions and established new connotational features which have not been addressed in the Finnish dictionaries so far. For example there may be a link between deontic expressions and such factors as language register, branch of law or deontic subject. The proposed sets of features reflect various aspects of deontic expressions and confirm existing near-synonymy between them.
dc.language.iso pl
dc.rights 10daysAccess
dc.subject polski język prawny
dc.subject język prawa
dc.subject ankieta
dc.subject fiński język prawny
dc.subject modalność deontyczna
dc.subject Polish legal language
dc.subject language of law
dc.subject survey
dc.subject Finnish legal language
dc.subject deontic modality
dc.title Wykładniki modalności deontycznej w polskim i fińskim języku prawa
dc.type info:eu-repo/semantics/doctoralThesis
dc.description.eperson Joanna Rydzewska-Siemiątkowska
dc.contributor.department Wydział Neofilologii
dc.date.defence 2018-01-16

Files in this item

This item appears in the following Collection(s)

Show simple item record

Search Repository


Advanced Search

Browse

My Account

Statistics