„Kamienie na szaniec” Aleksandra Kamińskiego. Książka, lektura i legenda (1943-2014)

University of Warsaw Repository

pl | en
 
 

Show simple item record

dc.contributor.advisor Rodak, Paweł
dc.contributor.author Sobczak, Kornelia
dc.date.accessioned 2020-09-17T14:04:03Z
dc.date.available 2020-09-17T14:04:03Z
dc.date.issued 2020-09-17
dc.identifier.uri https://depotuw.ceon.pl/handle/item/3734
dc.description.abstract Przedmiotem pracy jest książka Aleksandra Kamińskiego Kamienie na szaniec, opublikowana po raz pierwszy w 1943 roku w wydawnictwie podziemnym. Książka szybko zyskała popularność, stała się legendą, a w okresie powojennym – lekturą szkolną. W rozdziale pierwszym zastanawiam się nad związkami pomiędzy różnymi sposobami lektury książki. Analizuję pojęcia: legenda, lektura, mit, oceniając ich przydatność do analiz Kamieni na szaniec. Przedstawiam także ważną metodologicznie koncepcję podziału na bios i logos historii, zaczerpniętą od Wacława Berenta. Bios, to historia złapana na gorąco, w całej swojej złożoności, logos – opowieść o historii. Przywołuję także pochodzące od Marii Janion rozróżnienie na mit (zastygający w kształt „zbiorowego komunału”) i konkret („zawierający nieodpartą prawdę szczegółu”), które będzie patronować moim rozważaniom nad książką Kamińskiego. W rozdziale drugim analizuję skomplikowany status gatunkowy dzieła i jego konsekwencje dla recepcji i interpretacji. Przedstawiam też sylwetkę autora jako pisarza, dla którego praktyki słowne i piśmienne były narzędziem wychowawczym. Analizuję młodzieńczy pamiętnik Kamińskiego. W rozdziale trzecim zajmuje się biografią autora do wybuchu wojny, starając się zrozumieć jego pojmowanie i doczuwanie harcerstwa, patriotyzmu, idei służby. Rozdział czwarty prowadzi w stronę książki. Przedstawiam środowisko, z którego wywodzili się jej bohaterowie, prowadzę „śledztwo” w sprawie przynależności Jana Bytnara do ONR, zastanawiam się też, czym było w okresie międzywojennym harcerstwo, oraz jak pisać historię tego ruchu młodzieżowego. Rozdział piąty poświęcony jest książce. Opisuję jej genezę: aresztowanie, odbicie i śmierć Jana Bytnara – Rudego. Analizuję, jak kwestie związane z cielesnością i bólem fizycznym zostały potraktowane w książce, a jak w innych tekstach Kamińskiego. Przedstawiam, jak doszło do napisania przezeń Kamieni na szaniec i jakie były pierwsze reakcje na książkę. Studiuję różnice między pierwszym wydaniem, a następnymi. Z drobiazgowego badania „różnic najmniejszych” wyprowadzam projekt lektury gęstej, jedną z możliwości czytania Kamieni na szaniec. W rozdziale szóstym omawiam przypadki recepcji książki. Wybieram pięć takich przypadków, które wydają mi się najbardziej symptomatyczne dla pewnych typów lektury oraz ukazują pewne modele uczestnictwa w kulturze polskiej. Są to: powojenny „spór o Conrada” między Janem Kottem a Marią Dąbrowską, w tle którego pojawia się książka Kamińskiego; analiza działalności twórczej i pisarstwa Barbary Wachowicz, popularyzatorki i strażniczki pamięci o bohaterach Kamieni na szaniec; esej Janusza Tazbira Kamienie milowe polskiej świadomości; ekranizacja książki z roku 2014 w reżyserii Roberta Glińskiego, oraz dyskusje, jakie wywołał ten film; wreszcie, gorąca dyskusja wokół sugestii interpretacyjnych Elżbiety Janickiej, zawartych w depeszy Polskiej Agencji Prasowej, z kwietnia 2013 roku. W tej ostatniej części interesuje mnie zarówno to, co powiedziała Janicka, jak i to, z jakimi reakcjami spotkały się jej wypowiedzi. W zakończeniu przywołuję kontynuację Kamieni…, książkę Zośka i Parasol z roku 1957. Jej analiza prowadzi mnie do ponownego sformułowania pytań jak dziś można czytać Kamienie na szaniec i przywołania rozpoznania Marii Janion o konieczności odnawiania znaczeń, a więc nieustannego „czytania jeszcze raz
dc.description.abstract The topic of this dissertation is Aleksander Kamiński’s novel Stones for the Rampart, first published in 1943 by the Polish underground press. The book quickly gained popularity, acquired legendary status and in postwar period has become a mandatory reading in Polish schools. In the first chapter I examine issues revolving around the ways in which a book can be read. I analyze concepts such as legend, reading, myth and their usefulness for the the different interpretations of the book. I also introduce the (metholodically significant) distinction between bios and logos of history, as conceptualized by Wacław Berent. Bios means here the living history, everything that was happening in statu nascendi of history: actions, feelings, emotions and thoughts of people who were creating the history themselves. Logos on the other hand is an established model of historical consciousness, perpetuated by myths, legends, gossip, school textbooks, and what passes for common sense. I also examine Maria Janion’s distinction between the myth and the reality, which is important for my further reflection on Kamiński’s book. In the second chapter I analyze the complex status of the genre of the book and its repercussions for its reception and interpretation. I also present the portrait of the author for whom the literary and oral practices were educational tools. Moreover, I also analyze Kamiński’s diary. In the third chapter I examine Aleksander Kamiński’s biography until the outbreak of Second World War, attempting to understand his views on scouting, patriotism and service. The fourth chapter leads me towards the book. I present the social background of the book’s characters; I conduct an “investigation” to see if Jan Bytnar was a member of ONR (National Radical Camp). I also reflect on the nature of scouting in the interwar period and propose a/my version the history of this youth movement. Furthermore, I suggest how to develop methodological tools to new, broad understanding of (polish) scouting. The fifth chapter is dedicated to the book itself. I describe its origins—the arrest, rescue and death of Jan Bytnar (Rudy). I analyze how the issues of physical pain and corporeality are described in Stones for the Rampart and compare these descriptions to the other texts written by Kamiński’s. I retrace the origins of the book and the reception of its first edition. Thereafter, I compare the differences between the first and subsequent editions of the book. This scrupulous account of “the smallest differences” allows me to propose a “thick reading” of Stones for the Rampart, a possible way of reading, interpreting and understanding the book. In the sixth chapter I outline and examine other, different ways of reading the book. I have chosen five case studies which seem to me the most demonstrative modes of reading and of participating in Polish culture. These are: the postwar “Polemic over Conrad” between Jan Kott and Maria Dąbrowska, a dispute with Stones for the Rampart in the background; the analysis of writings and activism of Barbara Wachowicz, promoter and the keeper of lore about the book’s characters; Janusz Tazbir’s essay “Milestones of Polish National Identity”; a 2014 movie adaptation of the book, directed by Robert Giliński, as well as the discussions sparked by the movie; and finally—the controversies regarding Elżbieta Jannicka’s interpretative suggestions. In this case I examine her own thesis, as well as responses it triggered. In the dissertation’s conclusion I present Stones for the Rampart’s continuation: 1957 book about two scouting battalions of the Home Army, “Zośka” and “Parasol”. This analysis brings me back to the questions of how can read Stones for the Rampart be read today, highlighting Maria Janion’s assertion about the necessity of rediscovering the meanings, or never-ending practice of “reading once again”.
dc.language.iso pl
dc.rights 10daysAccess
dc.subject polskość
dc.subject lektura
dc.subject okupacja
dc.subject II wojna światowa
dc.subject wychowanie
dc.subject harcerstwo
dc.subject Kamienie na szaniec
dc.subject Aleksander Kamiński
dc.subject Polishness
dc.subject reading
dc.subject occupation
dc.subject Second World War
dc.subject education
dc.subject scouting
dc.subject Stones for the Rampart
dc.title „Kamienie na szaniec” Aleksandra Kamińskiego. Książka, lektura i legenda (1943-2014)
dc.title.alternative "Stones for the Rampart" by Aleksander Kamiński. The book, the reading and the legend (1943-2014)
dc.type info:eu-repo/semantics/doctoralThesis
dc.description.eperson Anna Książczak
dc.contributor.department Wydział Polonistyki
dc.date.defence 2020-09-22

Files in this item

This item appears in the following Collection(s)

Show simple item record

Search Repository


Advanced Search

Browse

My Account

Statistics